Hoe overleeft je relatie?

En plots wordt alles anders. Ook je relatie. Angsten, onzekerheden en nieuwe vragen duiken op. Want ‘hoe moet het nu met ons?’ professor Paul Enzlin geeft ondersteunende antwoorden.

Dr. Paul Enzlin, seksuoloog verbonden aan het UZ Leuven begeleidt langdurig zieke mensen alleen of met hun partner.

Volgens dr. Paul Enzlin, seksuoloog en relatietherapeut aan het IFSW van de KULeuven, wordt een koppel, wanneer één partner ernstig ziek wordt, met twee grote problemen geconfronteerd:

1. Beperking

Een ziekte betekent beperking. Je kunt een aantal dingen die je gewend was niet meer doen. Als je vrouw ziek in bed ligt, komt er veel verantwoordelijkheid en zorg op jouw schouders terecht. Maar je gaat ook minder weg, je gaat niet meer op reis, verjaardagen worden niet meer of anders gevierd, je werk lijdt eronder, want je bent thuis of in het ziekenhuis nodig. Het is heel belangrijk dat je een stukje voor jezelf bewaart, zelfs al is dat stukje erg klein. Blijven sporten, vrienden blijven bezoeken, want de val van de beperking weegt erg zwaar.

2. Onzekerheid

Blijft ze leven, zal ze haar job behouden, zal het financieel haalbaar blijven, overleeft jullie relatie het? Kanker brengt onzekerheden in je leven. Veel mensen hebben het moeilijk met dat verlies van controle. Borstkanker is een zware dobber, voor de vrouw, maar ook voor haar partner.

Paul Enzlin: “Inderdaad: als patiënt word je geconfronteerd met je sterfelijkheid. Dat is hard, maar ook voor je partner is het zwaar, want ook hij dreigt zijn toekomst te verliezen. Een deel van jullie leven wordt ook overgenomen door de ziekte. Eerst is er de operatie, dan moet je leren leven met een verminkt lichaam, daarna krijg je zware chemo- en radiotherapie, eventueel nog medicatie.

En daarna moet je ook nog eens leren leven met de gevolgen van borstkanker, bijvoorbeeld de post-chemo-vermoeidheid. Als je het hele genezingsproces doorgesparteld hebt, is het nog niet voorbij. Je bent niet meer dezelfde, ook niet meer dezelfde partner. Ook daaraan moet een koppel zich aanpassen.”

Hoe komt het dat het ene koppel de crisis overleeft en het andere niet?
Paul Enzlin: “Veel hangt af van de aard van de relatie vóór de borstkanker. Koppels die een goede relatie hebben, slagen er vaak relatief snel in zich aan te passen. Maar een koppel dat al uit elkaar gegroeid is, zal vermoedelijk alleen maar meer vervreemden. Het is een fout cliché dat kanker mensen dichter bij elkaar brengt. Het kan: want uit elke crisis kan groei ontstaan. Hoe meer communicatie, hoe beter je elkaar aanvoelt, hoe groter de kans dat je het haalt.

Sommige relaties hebben wel baat bij een veranderd evenwicht: stel dat een vrouw haar hele leven voor haar man heeft gezorgd en dan ziek wordt. Misschien vindt zo’n man het wel fijn dat hij eindelijk iets voor haar terug kan doen. Maar evengoed kan een man vluchten voor zijn verantwoordelijkheid en zijn angst. Er is niet één scenario.”

Moet er over alles gesproken kunnen worden?
Paul Enzlin: “Het lijkt een ideale situatie om over de dood te praten, om zoiets intiems en verdrietigs met elkaar te bespreken, maar volgens mij is het echt niet noodzakelijk om alles te bespreken. Soms is het zelfs beter om daar met iemand over te praten die minder betrokken is. Als je er niet over wil of kan praten, zeg het dan wel. Zeker als je voelt dat je partner er wel nood aan heeft. Dan voelt hij zich niet in de steek gelaten.”

Wat met intimiteit en seksualiteit?
Paul Enzlin: “Voor veel koppels valt hun intieme leven even helemaal stil. Niet alleen door de schok, de operatie, de behandeling, maar later ook door de medicatie die een grote lichamelijke impact heeft. Mensen zeggen: als seks niet kan, moeten ze maar knuffelen. Daar word ik zo boos over. Tussen penetratie en knuffelen zit een héél tussenveld van seksualiteit en intimiteit waarmee koppels kunnen experimenteren.

Mensen die zich goed voelen bij elkaar en heel lichamelijk zijn, ontdekken dat zelf wel, anderen moeten begeleid worden. Oncologen en gynaecologen zien dat aspect te vaak over het hoofd. Met een jonge vrouw zal er nog wel over gesproken worden, maar oudere vrouwen worden aan hun lot overgelaten. Mijn advies: neem zelf het initiatief om er met je arts over te praten.”